Acht jaar geleden (2002) verscheen dit artikel, pensioenen groeiden toen nog op de beurs dacht men(?) Niemand (bijna niemand) dacht nog na over de periode na het 65 ste jaar. De toekomst voorspellen is soms niet zo moeilijk - HM
Vergrijzing en pensioenen
De Euro deed op 1 januari 2002 haar officiële intrede. Het tastbare bewijs dat Europa meer en meer een economisch geheel gaat vormen. Dat het economisch samenvoegen van de lidstaten van de Europese Unie (EU) grote voordelen met zich mee brengt, staat buiten kijf. Maar hoe zit het met de gevaren van de eenwording? De grootste bedreiging voor de Europese economie is de vergrijzing. Als er nu geen maatregelen worden getroffen, dreigt er op termijn een financiële ramp in Europa waar de Nederlandse pensioenen wel eens hard door getroffen kunnen worden.
Wat is er aan de hand?
Europa vergrijst in rap tempo en dat zal grote gevolgen hebben voor de pensioenvoorziening. Wat is er aan de hand? Nederlanders vinden het de gewoonste zaak van de wereld om pensioen op te bouwen bij een pensioenfonds. Veel van onze Europese medeburgers leven echter ten onrechte in de veronderstelling dat hun pensioen door vadertje staat gegarandeerd is.
Omslagstelsel
In de meeste EU landen is er namelijk sprake van een zogenaamd omslagstelsel. Bij dit stelsel komt het er op neer dat de huidige werknemers maandelijks betalen voor de niet werkenden van diezelfde maand. Het omslagstelsel werkt prima zolang er genoeg werkenden zijn om de afdrachten te blijven betalen. En daar zit nu net de crux. Dankzij de vergrijzing die zich in heel Europa voordoet, komen er steeds minder werknemers ten opzichte van het aantal niet werkenden. Ergens kom je ooit veel geld tekort. het heeft er alle schijn van dat een aantal landen waaronder Frankrijk en Italië hun kop in het zand steekt en geen actie onderneemt om dit nakende probleem op te lossen.
Kapitaal Dekking Stelsel
Als het gaat om het onderwerp pensioenen behoort Nederland samen met Groot- Brittanie en Denemarken tot de betere spaarders. De pensioenpakhuizen in Nederland barsten uit hun voegen. Dit is enerzijds te danken aan het al tientallen jaren trouw opzij zetten van onze pensioengelden. Anderzijds hebben de mooie rendementen op de aandelenbeurs onze pensioenpakhuizen daadwerkelijk laten overstromen. De kracht van het Nederlandse pensioensysteem zit bovendien in het kapitaaldekkingsstelsel. Iedere individuele werknemer spaart een groot deel van zijn eigen pensioen bij elkaar.
Onbetaalbaar
Op dit moment moeten vier werkende Europeanen het pensioen ophoesten voor een gepensioneerde Europeaan. Over dertig jaar is deze verhouding gedaald naar twee werkenden op een pensioengerechtigde. het is eenvoudig uit te rekenen dat dit niet op te brengen is voor de toekomstige generaties. De helft betalen voor het inkomen van een pensioengerechtigde, alle belastingen en premies afdragen die de staat verlangt en tenslotte ook nog eens zelf moeten zorgen voor je eigen pensioen. Dit mag en kan van geen enkele belastingbetaler verwacht worden. Alleen het alsnog versneld invoeren van het kapitaal dekking stelsel kan hier uitkomst bieden. In bepaalde Europese lidstaten is er nog geen sprake van een omschakeling naar het kapitaal dekking stelsel. Zelfs bij een snelle omschakeling duurt het nog tientallen jaren vooraleer de benodigde pensioenreserves gekweekt zijn.
Plunderen
Als het vergrijzing probleem echt toeslaat, hoe gaan de landen met een omslag stelsel dan handelen? Komen de 'probleemlanden' aankloppen bij de andere lidstaten en graaien zij in de pensioenfondsen die hun zaakjes wel voor elkaar hebben? Spaart de Nederlandse werknemer nu netjes zijn pensioen bij elkaar, om het straks te moeten delen met een Fransman of een Italiaan? Dit lijkt niet waarschijnlijk. Het overdragen van onze pensioenkassen uit Europese solidariteit is in de huidige Europese wetgeving onmogelijk. Geen van de lidstaten is van plan om dergelijke volmachten aan het Europees parlement te geven. Of zoals onze staatssecretaris Hoogervorst liet weten: "Ons land zal geen enkele (euro) cent mee tellen aan het oplossen van de problemen die sommige EU-landen gaan krijgen met het uitbetalen van pensioenen". Een geruststellende gedachte. Hoeven we ons daarom geen zorgen te maken over de toekomst?
Langer werken, meer betalen of minder pensioen ontvangen.
Het probleem ligt echter veel subtieler. Hoe beschermen de probleem landen hun pensioenen tegen het naderende vergrijzing onheil? De oplossing lijkt simpel: Het verhogen van de pensioen gerechtigde leeftijd zodat er meer mensen pensioenpremie betalen. Of het verlagen van de pensioenuitkeringen. In Frankrijk is bijvoorbeeld 55 jaar een normale leeftijd voor een overheidsambtenaar om van zijn welverdiende rust te gaan genieten en in Spanje bedraagt een pensioen maar liefst 100% van het laatst verdiende inkomen. Hier valt dus nog een behoorlijke winst te behalen.
Politici regeren ALTIJD met korte termijn visie
Politici wagen zich echter niet graag aan het aanpakken van deze 'verworven rechten'. Werknemers grijpen met name in de andere lidstaten snel naar het stakingswapen en maatschappelijke onrust is natuurlijk funest voor het imago van de bewindsman. Voor vele politici is het afvallen van de kiezers een gruwelsenario. Een politicus wil herinnerd worden als de persoon die iets betekende voor de kiezers, niet als de boeman die onder druk van Europa de pensioengerechtigden onder de armoe grens drukte. Nee, de kans is groot dat de buitenlandse politici zullen kiezen voor een schijnoplossing: Het laten oplopen van de staatsschuld. Hierin schuilt het gevaar voor de Nederlandse pensioenen.
Geld lenen op de kapitaalmarkt
Als de werkenden het niet meer kunnen opbrengen om de pensioenen te betalen zal de regering moeten bijpassen. De landen met pensioen problemen moeten vervolgens geld gaan lenen om iedere maand de (staats) pensioenen te blijven betalen. Naarmate de tijd vordert lopen de tekorten steeds verder op. De betreffende landen zullen steeds meer geld moeten lenen op de kapitaal markt. Dit leidt onvermijdelijk tot een stijging van de rente. Zo eindigt het Europese pensioen drama uiteindelijk met een stijgende inflatie. Inflatie is pijnlijk; Het holt namelijk de koopkracht van de Euro uit. de Euro wordt van ons allemaal, maar de Euro wordt dan wel steeds minder waard. Dat geld dan ook voor de opgebouwde Nederlandse pensioengelden.
Euro & inflatie Europese Unie
De gevolgen kunnen zelfs nog verstrekkender zijn. Binnen de landen van de EU zijn er strenge afspraken gemaakt over de hoogte van de staatsschuld. Volgens het verdrag van Maastricht kunnen de landen van de EU zich geen staatsschuld meer veroorloven hoger dan 60% van het nationaal inkomen. Als veel lidstaten te maken krijgen met steeds grotere tekorten op hun begroting, zijn deze afspraken niet houdbaar. Daarmee zou wel eens de basis van de Europese monetaire Unie onderuit gehaald kunnen worden. Dit zou de Euro al helemaal geen goed doen. Samen met de oplopende inflatie is dit een scenario waarbij de pensioentijdbom wel eens het wezen onder ge gehele Europese munt kan wegblazen.Om dit rampenscenario te voorkomen is de Europese pensioenproblematiek recentelijk mede op sterk aandringen van Nederland op de agenda van de EU geplaatst. Helaas is een vergaande invoering van het kapitaaldekkingsstelsel in een aantal landen nog steeds een utopie. Er is slechts een afspraak gemaakt dat de lidstaten van de EU jaarlijks verslag doen van de betaalbaarheid van de pensioenen. Deze afspraak is echter onvoldoenden. De vergrijzing komt er aan. Zolang de vele landen nog geen harde maatregelen durven te treffen tikt de Europese tijdbom door. Ook onder uw pensioen.
bron Financieel magazine jaargang 2 nummer 2 www.spaarselect.nl |
