|
|
|
|
|
Meer WETEN over ETEN
Nederland is de afvalbak van Europa
|
* Voedingsindustrie: Is Nederland de afvalbak van Europa?
* Uitputting landbouwgronden en de kwaliteit van onze voedingsketen
* E nummers in de voedingsketen
* Wat doen additieven in onze voedingsketen?
Moeizaam ontwortelt Nederland zich aan zijn weinig vleiende bijnaam: de afvalbak van Europa. Dat gaat over eten. Voedsel is nergens zo goedkoop als hier, nergens is decennia lang zo beknibbeld op de kwaliteit van de maaltijd. Maar nu woedt er een inhaalslag. Eten moet lekker zijn, gezond en de prijs is het probleem niet meer.
Vooral biologisch voedsel is "in". Dirk van de Broek en Albert Heijn krijgen de biologische produkten niet aangesleept. Dat komt mede door alle voedselschandalen. Deze week weer werd bekend dat vier jonge Britten stierven aan de gevolgen van de gekkekoeienziekte. De boer wil wel omschakelen, de consument is gretig. En milieugroepen roepen dat alleen biologisch voedsel ons kan redden. Reportage over de voors en de tegens van een onbespoten toekomst.
Meer weten over eten!
Amsterdam, De aardbei, dat zoet zomerkoninkje, heeft het tijdens zijn leven vaal benauwd. " Weet je hoe vaak een aardbeiveld wordt behandeld met chemische bestrijdingsmiddelen"' vraagt Nicole Bakker van Milieudefensie. En ze geeft zelf het antwoord: 46 keer. We hebben ongeveer honderd bakjes aardbeien van verschillende winkels laten onderzoeken door TNO en op driekwart van alle aardbeienmonsters bleken resten van bestrijdingsmiddelen te zitten. Van een van de gebruikte gifsoorten zou je zelfs een leveraandoening kunnen krijgen.
Gezond eten met bestijdingsmiddelen?
Eet u smakelijk. Of beter: eet u niet, want dat was de boodschap die Milieudefensie twee weken geleden meegaf aan de mensen die de supermarkt net wilden binnengaan. De organisatie haalde er het journaal en alle kranten mee tot groot verdriet van de aardbeitelers. Maar ook " snoep verstanding, eet een appel", is geen vanzelfsprekendheid meer, aangezien een hectare appels 43 maal te maken krijgt met bestrijdingsmiddelen. Een krop sla maar liefst 58 maal en- neem vaker een bloemetje mee – lelies over de honderd keer. De cijfers worden door Milieudefensie keurig geciteerd uit het rapport Gewasbescherming over 1995 van het CBS. Van de grond tot de mond moet het goed zitten met voedsel. Dat is de inzet. Vandaar ook dat Milieudefensie begin deze maand de campagne " Eten zonder bijsmaak" startte. Tien voedingsgiganten waaronder Hak, Iglo, Nutricia, Mona en Friesche Vlag werden opgeroepen hun hele assortiment biologisch te produceren. " We willen dat die bedrijven in ieder geval een van hun belangrijkste merken volledig biologisch maken voor september 2002", zegt Bakker. "Het is in hun eigen belang want uit onderzoek blijkt dat zo'n 35 procent van de consumenten biologisch wil kopen. En het is per slot van rekening toch in ieders belang dat er schoner wordt geproduceerd. De huidige landbouwproductie is ontzettend vervuilend. Elke dag wordt er in Nederland 28.000 kilo gif gespoten, er is een gigantisch mestoverschot en het land verdroogt. Er moet iets gebeuren, want zoals de voedselketen nu is georganiseerd moet het een keer echt fout gaan.
Milieugrenzen.
En wel heel snel, weet Bert van Ruitenbeek, directeur van Biologico, het platform voor biologische landbouw en voeding. "Ik voorzie dat we onze voedselproductie binnen 20 tot 30 jaar niet meer schoon zullen kunnen houden. We lopen tegen milieugrenzen aan. Jaarlijks loopt het milieu een schade op van tussen de 4 en de 7 miljard gulden door de gangbare landbouwmethoden. En denk eens aan al die voedselschandalen die we hebben gehad. BSE, Dioxine-kippen, de verboden resten antibiotica in kipfilets en de varkenspest natuurlijk: bijna al het geld van het ministerie van Landbouw gaat zitten in het oplossen van de mestproblemen en het opkopen van varkenshouderijen. Het is het begin nog maar. Op dit moment spelen nieuwe ziekten de veestapel parten. Koeien hebben last van een raadselachtige slijterziekte: ze zijn veel te vroeg opgebrand en sterven voortijdig. Bij varkens is er een wegkwijnziekte geconstateerd. Er zijn al zo'n driehonderdbedrijven besmet". Van Ruitenbeek ziet dat boeren steeds makkelijker in het beklaagdenbankje worden gezet als het om landbouwproblemen gaat. Dat vind ik onterecht. We moeten vooral niet vergeten dat de politiek en de samenleving boeren heel lang hebben gestimuleerd om ze grootschalig mogelijk te produceren. De supermarkten hebben via harde onderhandelingen de prijzen zo laag mogelijk gehouden.
Nederland afvalbak Europa
Het is ook niet voor niets dat Nederland de bijnaam heeft de afvalbak van Europa te zijn. Eten mocht niks kosten. Heel lang heeft hier de mentaliteit gegolden dat de huisvrouw het goed deed als ze zo weinig mogelijk geld aan eten besteedde. Van het huishoudgeld dat ze over hield, kocht ze luxe artikelen. Maar in Frankrijk reed de huisvrouw gerust tien kilometer om voor een goeie kip. Pas de laatste jaren zie je in Nederland het besef groeien dat voeding met gezondheid te maken heeft.
Volgens de Biologica-voorman is een volledige omschakeling van de gewone naar de biologische landbouw de enige manier om te voorkomen dat de natie straks letterlijk echt ziek wordt.
Dat is een zaak die vooral de politiek zich moet aantrekken", meent hij, en natuurlijk de supermarkten. Die moeten niet direct naar de aardbeientelers gaan wijzen als er iets mis is, ze moeten hun eigen verantwoordelijkheid nemen. En dat doen ze, als we het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) mogen geloven. Het CBL koepel van grote supermarkten als Albert Heijn en Dirk vd Broek, staat te trappelen van ongeduld. Hoe meer ecovoedsel, hoe liever het ze is, want; "We merken dat er in alle lagen van de bevolking belangstelling is voor biologisch voedsel", zegt een woordvoerster. Gezinnen en ouderen eten het voor de gezondheid, maar ook yuppen kopen het omdat ze het idee hebben op die manier een steentje bij te dragen aan het milieu. Als supermarkten willen we meegaan in die trend. We verwachten binnen vijf jaar een spectaculaire verdubbeling van de omzet: van 350 miljoen nu naar 700 miljoen gulden.
Dat is heel mooi, maar ook erg bescheiden.
De Britse supermarktketen Iceland maakte onlangs bekend dat er in haar 560 winkels straks alleen nog maar biologisch groenvoer zal worden verkocht. Om dat te kunnen waarmaken, werd veertig procent van de wereldhandel in biologisch eten opgekocht. Ondanks het feit dat de Nederlandse biologische landbouw vorig jaar met maar liefst tien procent groeide, wordt ons high-tech landbouwlandje er aan alle kanten uitgelopen door de rest van Europa. Tien procent groei mag veel lijken, het blijft gerommel in de marge. Om precies te zijn: Een procent van alle landbouw in Nederland is nu biologisch. In Italië daarentegen verdubbelt het aandeel van biologische boeren jaarlijks. Ook Denemarken gaat als een speer en Zweden wil binnen een paar jaar zelfs vijftig procent van haar landbouw biologisch zien telen. Ons mimisterie van Langbouw, zo meldt iedereen die de biologische langbouw een warm hart toedraagt, stimuleert vooral met mooie woorden. Verder doet het departement van minister Brinkhorst het rustig aan. Een nota over de toekomst van de biologische landbouw die begin dit jaar zou worden gepresenteerd, werd vorige week voor de tweede keer uitgesteld. En de knip blijft op de beurs, tot grote ergernis van instellingen als Milieudefensie en Biologica en ook de boeren zelf. "Heel veel gewone boeren hebben er wel oren naar om biologisch te gaan produceren", zegt Bert van Ruitenbeek van Biologica. "Logisch ook want dat verdienen ze meer. Het probleem is dat ze eerst twee jaar biologische produkten moeten verbouwen voordat ze hun oogst mogen gaan verkopen. Al die tijd hebben ze dus geen inkomen. Het ministerie zou ze in die periode moeten steunen. Het gaat om een relatief klein bedrag dat in geen enkele verhouding staat tot de negen miljard gulden waarmee het ministerie jaarlijks de gewone landbouw subsidieert." Onbespoten voedsel staat in de volksmond gelijk aan gezondheid. Uit onderzoek blijkt dat bijna zestig procent van de Nederlanders gelooft dat eco-produkten gezonder zijn dan de gangbare. Het lijkt ook logisch; als je al die resten van bestrijdingsmiddelen niet inslikt, kun je er ook niet ziek van worden. Maar zo eenvoudig zit het leven toch ook hier niet in elkaar.
OUDE CIJFERS.
"Het is absoluut niet wetenschappelijk bewezen dat bioproducten gezonder zijn", zegt de Wageningse professor in plantaardige productiesystemen, Dr .Ir.R.Rabbinge. Zijn stelling; "Dat biologisch geteeld voedsel gezonder zou zijn, is niet meer dan een suggestie. Ik constateer dat instellingen als Milieudefensie een beetje demagogisch bezig zijn. Natuurlijk is het niet meer zo dat een appel veertig keer bespoten wordt. En natuurlijk is het niet zo dat onze voedselketen binnen dertig vastloopt. Ze werken gewoon met oude cijfers. Kijk, uiteraard wordt er nog te veel landbouwgif gebruikt; ook al gaat dat omlaag, het kan altijd minder. Maar je moet ook constateren dat er in biologische produkten net zo goed gif zit, alleen is dat natuurlijk gif. Met bestrijdingsmiddelen wordt die natuurlijke gifvorming soms juist tegengehouden. Volgens de professor heeft de gewone landbouw allang een immens milieubewustzijn ontwikkeld. " Als ik naar mijn universiteit kijk, dan zie ik dat negen van de tien onderzoeksvoorstellen gaan over de vraag; hoe kun je zo milieuvriendelijk mogelijk boeren. En kijk ik in de kassen, dan zie ik dat al de plagen daar op een biologische manier worden bestreden. Lieveheersbeestjes eten bladluis op en schimmels worden te lijf gegaan met gisten. Kortom, vat Rabbinge samen; "Ik eet voor de aardigheid wel wat biologische produkten in mijn vak hen ik per slot van rekening de biologische landbouw regelmatig gestimuleerd maar als ik echt voor mijn gezondheid zou kiezen, dan at ik de gewone gangbare groenten.
Gelukkig voor de biologische vrienden zitten er aan de Landbouwuniversiteit van Wageningen meerdere professoren die de opvatting van Rabbinge te vuur en te zwaard bestrijden. Ook Henk Leenstra gruwelt van Rabbinges dogma's. Leenstra is in het dagelijks leven biologisch boer. Daarnaast is hij voorzitter van Nautilus, de grootste biologische coöperatie met 110 aangesloten bedrijven. Ach bromt hij, hoogleraren roepen toch met altijd maar van alles. Ik bedoel je hebt onder professoren net zo goed idioten. De heer Rabbinge heeft een erg eenzijdige kijk op landbouw; hij is geobsedeerd door scheikundige formules. Natuurlijk is het jammer dat het wetenschappelijk kennelijk niet te bewijzen valt dat biologisch voedsel gezonder is dan het gangbare gebeuren. Maar voor ons hoeft dat ook niet, wij weten dat gewoon. En het publiek weet het ook, want na elk voedselschandaal zie je weer een grotere vraag naar onze producten ontstaan. Volgens Leenstra is er geen weg terug. Over zo'n vijftig jaar verwacht hij dat al de landbouw in Nederland biologisch zal zijn. Hij verwacht dat boeren weer meer betrokken raken bij hun produkt en dat steeds meer consumenten hun betrokkenheid zullen tonen. Vorig jaar leverde ik aardappelen. Toen die verpakt werden voor de supermarkt, deden ze er een beschrijving bij: ze komen van die boerderij en hebben die en die kwaliteiten. Toen kreeg ik rond de kerst warempel drie kaartjes van mensen die schreven dat ze mijn produkt zo gewaardeerd hadden. Dat doet met toch wel wat, want het betekent ook dat je met zijn allen in staat bent de anonimiteit van het produkt te doorbreken.
LEKKERDER.
Ook al zal de discussie over wat gezonder is nog een tijdje voortwoekeren, een ding staat vast voor Gert Jan Hageman; biologisch is in ieder geval lekkerder? Hageman kookte als chef de cuisine bij restaurant Vermeer in Amsterdam de sterren van de hemel en sleepte in 1993 een Michelin ster in de wacht. Hij zegt; Ik eet nu altijd biologisch en ik moet zeggen; ik ben verdacht gezond. Vroeger wilde ik nog regelmatig wat mankeren, maar dat is voorbij en ook mijn gezin is fit. Het zal wel toeval zijn maar toch.
We spreken Hageman op het land van een boer ergens in de Purmer, onder de rook van Amsterdam. Daar heeft hij samen met een vriend een kas gebouwd voor de meest uiteenlopende groenten; Antilliaanse komkommers, spekbonen, oriëntaalse burbels enz. enz. Het is een soort voorproefje, want het hoofdgerecht moet nog komen. In december hoopt Hageman restaurant De Kas te openen dat gelegen is in een van de kassen van de voormalige stadskwekerij Frankendael te Amsterdam In de andere twee kassen zal hij groenten telen. Zijn concept is uniek; hij wil zij hele voedselketen beheersen. Hageman: Ik ben nu bezig contracten te sluiten met milieuvriendelijke boeren hier. Ik probeer ze zo enthousiast te krijgen om de prachtigste groenten te telen. Echt oude stoofappelen of kapucijners die je nergens meer vindt, maar heerlijk smaken Ik wil met de seizoenen mee gaan koken en wat ik s' ochtends van het land haal wil ik s'avonds op tafel kunnen zetten. Dat is zo krakend vers en zo lekker, dat vind je nergens meer. Hageman, tussen de augurken en aubergines gezeten, vraagt zich tijdens het gesprek af hoe ze hem in het verleden ooit een Michelin ster hebben kunnen geven. Als ik hier in mijn kas onkruid aan het schoffelen ben, vraag ik me wel eens af hoe ze ooit een goeie kok hebben gezien. Alles wat ik deed was zo extreem. Ik heb zo wild en agressief staan koken. Maar uiteindelijk was het dat allemaal niet. Ik ben gestopt en op een gegeven moment dacht ik; ik zou een stukje land moeten hebben en mijn eigen plantjes telen, daar word ik vast gelukkig van. En dat klopte. Het doet me zo goed alles te zien groeien. Laatst kocht ik rabarbers om jam te maken. Toen ik ze schilde, barstten ze gewoon vanzelf open van pure levenskracht. Ik wil niet meer achter het fornuis staan om honderden culinaire trucs uit te halen. Ik wil mijn klanten het beste en het verste laten proeven wat er op Gods grond groeit. Ze betalen veel geld en ik wil dat ze tevreden en zo gezond mogelijk mijn restaurant verlaten. Het is de eenvoud en de kracht van eerlijk voedsel, daarvoor heb ik veel respect gekregen.
Bron: de Telgraaf zaterdag 22-07-2000 door Milco Aarts en Danielle Rossingh
Eind 2004 ligt het marktaandeel van biologisch bij AGF echter nog maar op 4% en bij zuivel en vlees beide op 2,5%. Bij de droge kruidenierswaren (koekjes, bier en fris) is het aandeel minder dan 1%. Een van de belangrijkste redenen waarom het marktaandeel van biologische producten nog beperkt blijft is het feit dat biologische producten meestal flink duurder zijn, onder andere omdat de opbrengsten in de biologische landbouw gemiddeld 20 tot 30% lager uitvallen dan in de 'gangbare landbouw'.
|
|
|
|
|
|
Zoeken in de 800 + pagina's van deze websites
|
|
|
|
|
|
